دوام نعمتهائى است كه خدا به او عطا فرموده است و طلب دوام يارى او است ، * ( اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ) * طلب رشد و راه حق است بر طريقهء مقرره او و چنگ زدن بريسمان اطاعت او است و طلب زيادتى معرفت پروردگار و معرفت عظمت و كبريائى او است ، * ( صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) * تاكيد است در سؤال و خواهش و ياد كردن است در نعمتها و تفضلاتى كه حقتعالى بر دوستان خود عطا فرموده است و سؤال است از اينكه حقتعالى مثل اين نعمتها را بر او عطا فرمايد ، * ( غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ) * پناه بردن به خدا است از اينكه از معاندان و كافران و استخفافكنندگان بامر و بنهى او باشد * ( وَلَا الضَّالِّينَ ) * متمسك شدن به خدا است از اينكه مبادا از كسانى باشد كه بدون معرفت به خداوند گمراه شدند و راه او را نيافتند و گمان ميكنند كه عمل نيكوئى كردند پس در اين سوره مباركه اين مقدار از خير و حكمت در امر دنيا و آخرت اجتماع يافته است كه در هيچ كلامى اجتماع نيافته است . پس اگر بگويد چرا سبحان الله در ركوع و سجود قرار داده شده است بايد در جواب گفته شود كه از براى چند علت است بعضى از آنها اينست كه بنده با خضوع و خشوع و نهايت بندگى و تورع و مسكنت و تذلل و تواضع و تقرب او بسوى پروردگار خود در حالتى كه تقديس و تمجيد و تسبيح و اطاعت و شكرگزارى خالق و رازق خود كند پس فكر و آرزوهاى او به غير از خدا نباشد . پس اگر بگويد چرا اصل نماز دو ركعت قرار داده شده و چرا بر بعضى از نمازها يك ركعت افزوده شد و بر بعضى دو ركعت و بر بعضى چيزى افزود نشد بايد در جواب گفته شود از براى آنكه اصل نماز يك ركعت است زيرا كه يكى اصل عدد است پس اگر يكى ناقص شود و بجاى نيايد نمازى نخواهد بود و چون حقتعالى ميدانست كه بندگان ادا نميكنند اين يك ركعت نماز را كه كمتر از آن نماز صورت نپذيرد بكمال و تمام و اقبال بر آن ادا نميكنند ركعت ديگر به آن مقترن فرمود تا اينكه بركعت دوم آنچه از ركعت اول ناقص شده است اتمام شود پس خدا از اين جهت اصل نماز را دو ركعت قرار داد پس از آن رسول خدا ( ص ) چون ميدانست كه بندگان اين دو ركعت را به تمام و كمال آنچه مأمور شده‌اند ادا نميكنند بهر يك از ظهر و عصر و عشاء دو ركعت ديگر منضم نمود كه بسبب آن دو ركعت دو ركعت اول كامل شود پس از آن چون ميدانست كه در وقت نماز مغرب شغل مردم زيادتر از اوقات ديگر است به جهت برگشتن آنها بمنزلهاى خود و خوردن و وضو گرفتن و مهيا شدن از براى خواب پس در نماز مغرب يك ركعت زياد كرد تا اينكه بر ايشان آسانتر باشد و تا اينكه عدد ركعات نماز در روز و شب فرد باشد و نماز صبح را به حال خود گذاشت زيرا كه شغلهاى مردم در وقت نماز صبح زيادتر است و رفتن بسوى حاجتهاى خود در آن هنگام